ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi

Her geçen gün daha da küçülen dünyamızın kaynaklarının sonsuz olmadığı, ürün ve faaliyetlerin çevre etkilerinin yerel ve bölgesel kalmayıp, global olduğu artık tüm dünyada kabul edilmiştir. Bu bilinç çevresel etkilerin yasal uygulamalardan ziyade piyasa kuvvetleri ile kontrol edilmesi ihtiyacını da beraberinde getirmiştir.

Artık global pazarda var olabilmek insana verilen değer ve saygıyla ölçülmektedir. Bugünün tüketicisi beklenti ve ihtiyaçlarının en üst düzeyde karşılanmasının yanı sıra, kendisine yaşadığı çevreye ve dünyasına değer verilmesini, saygı gösterilmesini talep etmekte ve piyasada bunu sorgulamaktadır.

Bu gelişmeler işletmelerin çevre ile etkileşimlerini kontrol altında tutabilmelerini ve çevre icraat ve başarılarını sürekli iyileştirebilmelerini sağlayacak yönetim sistemlerine ihtiyaç bulunduğu gerçeğini ortaya çıkarmıştır.Avrupa birliği ile entegrasyonda da en önemli konulardan olan çevre ; ayrıca Çevre ve Şehircilik Bakanlığının da yaptığı denetimlerde bu standardın isteklerine paralel konuları içermektedir.

İşletmelerin çevreye verdikleri veya verebilecekleri zararların sistematik bir şekilde azaltılması ve mümkün ise ortadan kaldırılabilmesi için geliştirilen yönetim sistemine Çevre Yönetim Sistemi adı verilir.

ISO 14000 Çevre Yönetim Sistemi, özünde doğal kaynak kullanımının azaltılması, toprağa, suya, havaya verilen zararların minimum düzeye indirilmesini amaçlayan, risk analizleri tabanında kurulan bir yönetim modelidir.

Ürünün, hammaddeden başlayıp nihai ürün haline getirilerek müşterilere sunulmasına kadar geçen sürecin her aşamasında çevresel faktörlerin belirlenmesi ve bu faktörlerin gerekli muayeneler ve önlemler ile kontrol altına alınarak çevreye verilen zararın en aza indirilmesini sağlayan bir sistemin kurulmasını tarif eden ve Uluslararası Standartlar Organizasyonu tarafından yayınlanmış olan standartlar serisidir.

ISO 14000 bir ürün standardı değil sistem standardıdır ve ne üretildiğinden ziyade, nasıl üretildiği ile ilgilenir. Çevre performansının izlenmesi ve sürekli iyileştirilmesi temeline dayanır. Çevre faktörlerine ilişkin olarak ilgili mevzuat ve kanunlar tarafından tanımlanmış koşullara uymayı şart koşar.

ISO 14000 Tarihsel Gelişimi

ISO 14000 Çevre Yönetim Sistemi Standardı'nın hazırlanması ilk olarak 1992 yılının haziran ayında Rio'da yapılan dünya zirvesinde alınan kararlara ve Rio Sözleşmesi'nde yer alan prensiplere dayanmaktadır. Rio'da yapılan dünya zirvesinden yaklaşık 1 yıl sonra, 1993 yılında ISO tarafından, uluslararası çevre yönetim standartlarını hazırlamak üzere, yaklaşık 50 farklı ülkenin temsilcilerinden oluşan bir teknik komite kuruldu. Bu komitenin çalışmaları sonucunda, 1996 yılı eylül ayında ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi standardı yayınlanarak hayata geçirildi. Halen ISO 14000 standardının uygulaması gönüllülük esasına dayanmakla birlikte, yakın bir gelecekte gerek toplumun, gerek uluslararası kuruluşların ve gerekse devletlerin zorlaması ile standardın zorunlu bir uygulamaya dönüşeceği tahmin edilmektedir. Çevre yönetim sisteminin geçirdiği aşamalar aşağıda yer aldığı gibi özetlenebilir :

  • 1973’de Avrupa birliği ilkeleri I. Eylem planını yayınlamışlardır (Çevreyi koruyucu önlemleri uygulamaya koymak için)
  • 1992’de BS 7750 Standardı
  • 1992’de Rio Deklarasyonu
  • 1993’de ISO tarafından 14000 ailesi Standardlarını geliştirmek için ISO/TC 207. Çevresel Yönetim Teknik Komitesi kurulmuştur
  • 1994 TS 9719 standardı (Çevre Yönetim Sistemleri - Genel Özellikler)
  • 1996’da ISO 14001 standardı
  • Nisan 2005 ISO 14001 güncel versiyon

ISO 14000 Serisi Standartları:

ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi-Özellikler ve Kullanım Kılavuzu

ISO 14004 Çevre Yönetimi - Çevre Yönetim Sistemleri- Prensipler, Sistemler ve Destekleyici Teknikler İçin Genel Kılavuz

ISO 14020 Çevre Etiketleri ve Beyanları-Genel Prensipler

ISO 14031 Çevre Yönetimi-Çevre Performans Değerlendirmesi-Kılavuz

ISO 14040 Çevre Yönetimi - Hayat Boyu Değerlendirme Genel Prensipler ve Uygulamalar

ISO 19011 Kalite ve Çevre Tetkiki İçin Kılavuz

ISO 14001:2004 Standardı Maddelerinin Yapısı

1.  KAPSAM
2.  ATIF YAPILAN STANDARTLAR
3.  TARİFLER
4.  ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİNİN ŞARTLARI VE BAŞLICA UNSURLARI
4.1  GENEL ŞARTLAR
4.2  ÇEVRE POLİTİKASI
4.3  PLANLAMA
4.3.1  Çevre Boyutları
4.3.2  Kanuni Ve Diğer Şartlar
4.3.3  Amaç Ve Hedefler
4.3.4  Çevre Yönetim Programı Veya Programları
4.4  UYGULAMA VE İŞLEM
4.4.1  Bünye (Yapı) Ve Sorumluluk
4.4.2  Eğitim, Bilinç Ve Ehliyet
4.4.3  İletişim
4.4.4  Çevre Yönetim Sistemi İle İlgili Belgeye Bağlama İşlemleri
4.4.5  Belge Kontrolü
4.4.6  İşlem Kontrolü
4.4.7  Acil Hal Hazırlığı Ve Bu Hallerde Yapılması Gereken İşler
4.5  KONTROL VE DÜZELTİCİ FAALİYET
4.5.1  İzleme Ve Ölçme
4.5.2  Riayetsizlik, Düzeltici-Önleyici Faaliyet
4.5.3  Kayıt
4.5.4  Çevre Yönetim Sistemi Şartları Denetimi
4.6  YÖNETİMİN GÖZDEN GEÇİRMESİ

Standart maddelerinden 4.madde uygulama maddesidir.

ISO 14001:2004'ün Faydaları

ü  Ulusal ve/veya uluslararası mevzuatlara uyumun artırılması 

ü  Çevresel performansın artırılması

ü  Pazar Stratejileri

ü  Uluslararası rekabette avantaj sağlanması

ü  İşletmenin itibar ve pazar payının artırılması

ü  Maliyet kontrolünün geliştirilmesiyle masrafların azaltılması ve verimliliğin artırılması

ü  Beklenmedik durumlara (deprem, yangın, sel vb.) ve kazalara karşı hazırlıklı bulunarak mesuliyetle sonuçlanan kaza vb. olayların azaltılması

ü  Kirliliği kaynaktan başlayarak kontrol altına alınması ve azaltılması

ü  Hammadde ve enerji tasarrufu sağlanması

ü  İzin ve yetki belgelerinin alınmasını kolaylaştırması

ü  ISO 14001 tüm dünyaca bilinen ve kullanılan ortak bir dil olduğundan global pazarda kabul edilirliğin sağlanması

ü  Şirket faaliyetlerinin çevreye olan etkisi ve çevre riskleri belirlenerek kontrol edilebilmesi ve bu sayede çevreyi olumsuz etkileyen unsurların azaltılması

ü  Çevre etkilerinden kaynaklanan maliyetlerin düşürülmesi

ü  Çevre ile ilgili yasalara ve mevzuatlara uyum sağlanması

ü  Acil durumlarda meydana gelebilecek çevre etkilerinin azaltılması veya tamamıyla ortadan kaldırılması

ü  Yasal kurumlara karşı, mevzuat ve yönetmeliklere uyulduğu dökümante edilmesi Çevre Yönetim Sistemi ve ISO 14001 Belgesi ile gösterilebilmesi

ü  Gerek ulusal, gerekse uluslararası alanda tanınmışlık sağlanarak kuruluşa prestij kazandırılması

ü  Şirket personeline verilen eğitimler sayesinde çalışanlarda çevre bilincinin artırılması

ü  Çevreye zarar vermeyen bir işletmede çalışmanın, çalışanların motivasyonunu olumsuz etkilememesi

ü  Tüketicinin çevre ile ilgili beklentilerine cevap verilebilmesi, bilinçli tüketicilere erişilebilmesi ve onları kazanma şansını artırması

ü  Kaynakların etkin kullanılması (enerji, su, vb. tasarrufu sağlanması)

ü  Çevreye bırakılan atıkların azaltılması